Michał Dymitr Krajewski http://dymitrkrajewski.g-web.pl między wychowaniem a utopią Tue, 26 Jul 2011 19:14:31 +0000 en hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.2.1 Philippe Ariés http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/26/philippe-aries/ http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/26/philippe-aries/#comments Tue, 26 Jul 2011 19:14:31 +0000 admin http://dymitrkrajewski.g-web.pl/?p=26 Philippe Ariés w swojej książce na temat historii dzieciństwa pisze, że dawniej rodzice nie odgrywali znaczącej roli w wychowaniu swojego potomstwa: Rodzina nie zapewniała więc ani nie kontrolowała przekazywania wartości i wiedzy, i ogólniej- uspołecznienia dziecka. Z kolei Rousseau w Emilu pisał o istotnej roli rodzica w wychowaniu dziecka. Pragnął zmienić panujące dotychczas zwyczaje. Podobnie widzi tę kwestię Krajewski. W usta Podolanki wkłada takie słowa: Czemuż rodzice są tak odrodni, iż spłodziwszy dziecię, sami je nie edukują? Hrabia tłumaczy to jej brakiem czasu rodziców, są zajęci własnymi sprawami, a przecież w ich największym interesie jest dać dobre wychowanie swojej pociesze. Nasz pijar znowu negatywnie mówi o przyzwyczajeniach Polaków- opiekę nad naszymi dziećmi powierzamy zupełnie obcym osobom, najczęściej cudzoziemcom. Według Krajewskiego taka osoba nie jest kompetentna z wielu względów: nie zna kultury polskiej, naszego języka, jest także spaczona ogólnoświatową modą, która była już wielokrotnie krytykowana na kartach powieści.
Podolanka jest również zabrana do kościoła, aby mogła poznać obrzędy religijne. Uczestniczy w ceremonii pogrzebu. Nie podoba jej się msza odprawiana w języku, którego nie zna (łaciński), przesada stylizacyjna całego obrzędu. Uważa to za bardzo nienaturalne, sztuczne. Martwi się też faktem, iż dorośli oszukują dzieci w kwestii śmierci i życia po niej. Mama obiecuje chłopczykowi, że jego zmarła siostrzyczka już jest w niebie wśród aniołków, co bardzo go cieszy. Jednak w momencie, w którym zasypują trumnę piaskiem i ta pogrąża się w ciemnościach, malec wpada w rozpacz, jest rozżalony za kłamstwa, którymi uspokajała go matka. (…) dzieci wasze jak papugi, które nauczono gadać. Na cóż je oszukiwać? Jeżeli chcecie, aby były rzetelne, przykład wasz i słowa nauczą je wszystkiego. Słuszny sąd Podolanki- nie warto żyć w nieprawdzie.
Dla niej także nieprawdziwy jest teatr. Nie podobało jej się zachowanie ludzi podczas spektaklu, udawanie jest całkowicie zbędne, śmieszyła ją ta jawna nieszczerość, pozowanie. Wg pedagogiki naturalistycznej należy kierować się sercem, żyjącym w zgodzie z naturą. Ci ludzie o swoich sercach zapomnieli. Są skrępowani więzami ogólnych schematów, przyzwyczajeń, mód. Oddalają się od swojego prawdziwego stanu, powołania. Podobnie staje się z kościołem, który stał się miejscem rozrywki i tandetą na twarze ładne
Podolanka, ciągle zajęta poznawaniem otoczenia, naukami, które daje jej ojciec, nie miała zbyt wiele czasu aby skupić się na czuciu, potrzebie bliskości z drugim człowiekiem. Przypominał jej się Ao, pragnęła go widzieć. Wiosna, jako pora roku sprzyjająca zmianom, zachęcająca do podejmowania działań, napełniła Marysię refleksją:
Domyślałam się, iż ta pora jest czasem, który opatrzność naznaczyła stworzeniom, aby zażywały pieszczot. Nadszedł zatem odpowiedni moment na spotkanie dziewczyny z jej towarzyszem z piwnicy.

Bibliografia
Ariés Philippe, Historia dzieciństwa. Dziecko i rodzina w dawnych czasach, tłum. Maryna Ochab, Gdańsk 1995.
Klimowicz Mieczysław, „Podolanka wychowana w stanie natury” Michała Dymitra Krajewskiego, [w:] Klimowicz Mieczysław, Oświecenie, Warszawa 2002.
Kostkiewiczowa Teresa, Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego oświecenia, Warszawa 1975.
Kostkiewiczowa Teresa, Kostkiewiczowa Teresa, Oświecenie. Słownik literatury polskiej, Gdańsk, 2001.
Kot Stanisław, Historia wychowania, t.II, Warszawa 1996.
Krajewski Michał Dymitr, Podolanka wychowana w stanie natury życie i przypadki swoje opisująca, Kraków 2002.
Łossowska Irena, Tradycja i nowoczesność dydaktycznej powieści Oświecenia w Polsce. Studia i szkice, Warszawa 2002.
Rousseau Jan Jakub, Emil, czyli o wychowaniu, tłum. H.Husarski, Wrocław 1955.
Rousseau Jan Jakub, Rozprawa o nierówności [w:] Trzy rozprawy z filozofii społecznej, tłum. H. Elzenberg, Warszawa 1956.
Sporny Kazimierz, Dymitr Michał Tadeusz Krajewski- prekursor wychowania przedszkolnego, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno- społeczne, s.I, z. 40, Łódź 1965, s.149-161.

]]> http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/26/philippe-aries/feed/ 0 Podolanka kształcona jest także językoznawczo. http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/21/podolanka-ksztalcona-jest-takze-jezykoznawczo/ http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/21/podolanka-ksztalcona-jest-takze-jezykoznawczo/#comments Thu, 21 Jul 2011 19:11:42 +0000 admin http://dymitrkrajewski.g-web.pl/?p=22 Podolanka kształcona jest także językoznawczo. Hrabia informuje ją o zmianach, jakie zachodzą w języku polskim. Oczywiście zmiany są zmianami na gorsze, wprowadzają nieład do struktury językowej: Są to nowe słowa polskie, na które się teraz pospolicie sadzą piszący, niekontenci z tych, które są w używaniu. Przytułek zdał im się lepiej brzmieć niż przytulenie. Krasnotwarzy więcej znaczyć niż urodziwy. Ludzkolubność mocniej wyrażać niż ludzkość albo miłość ludzkości. Zbogacenie mowy przez wynajdowanie słów takich, których nasz język nie ma, jest bardzo chwalebne; ale mnożyć nowe zamiast tych, które są w używaniu mamy za bakałarstwo. Podolanka czyta także prasę, w której roi się od idiotycznych informacji typu: Don Xaverio Machabeo-Antonio-Sanchez de la Cerda los canos i chantrava-rios i bedulos nakrył głowę w przytomności króla katolickiego. Wszystko to służy krytyce, Krajewski swoim potęznym mieczem ironii godzi w nasze najczulsze punkty. Stanisław Kot w Historii wychowania pisze o Emilu w ten sposób: Widać stąd, że Russo wielu swoich jaskrawych poglądów w „Emilu” nie traktował jako bezwzględne prawdy, ale że rzucał je z szorstką przekorą ówczesnemu społeczeństwu, aby mu uświadomić jego zwyrodniałość.
Widać tutaj wyraźną zależność pomiędzy Podolanką a Emilem. Krajewski, jako prekursor wychowania w Polsce również stosuje metody francuskiego filozofa.
Hrabia nie wprowadza córki w typowo kobiecy świat. Temu służą spotkania z damami modnymi, które tłumaczą jej jak cenne są umiejętności oszukiwania męża, szantażowania go, wyciągania dużych sum pieniędzy na leczenie waporów lub wyjazd do uzdrowiska. Podolance takie postępowanie bardzo nie odpowiada.

]]> http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/21/podolanka-ksztalcona-jest-takze-jezykoznawczo/feed/ 0 Podolanki a sprawy żywieniowe http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/19/podolanki-a-sprawy-zywieniowe/ http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/19/podolanki-a-sprawy-zywieniowe/#comments Tue, 19 Jul 2011 19:11:07 +0000 admin http://dymitrkrajewski.g-web.pl/?p=18 Niezmiernie utopijne są poglądy Podolanki na sprawy żywieniowe. Krytykuje Hrabiego za jego obżarstwo oraz spożywanie wszelkiej maści mięs na obiad. Śmiało można by rzec, iż jest ona współczesną propagatorką diety wegetariańskiej. Uważa to za barbarzyństwo, rzecz karygodną. Przerażona jest informacją o damach, które czerpią przyjemność z urządzanych rzeźni na zwierzętach. Widzi niesprawiedliwość w tym, że człowiek zarzyna niewinne baranki byleby nasycić swój głód, który przecież mógłby zaspokoić w inny sposób. Hrabia znowu tłumaczy jej ten stan rzeczy, jednak argumenty nie są dla niej wystarczające. Jak wiemy, Podolanka, wychowana w stanie natury w swoim życiu kieruje się sercem, podstawowymi instynktami, obca jej jest zawiść, chciwość, egoizm, etc. Boleśnie odczuwa nierówność społeczną; widać to w trakcie obserwowania robotników i karzącego ich zarządcy. Poznałam, iż są ludzie, którzy żyją w wygodach, drudzy zaś dlatego pracują, aby pierwsi nic nie robili
Przywiązanie Podolanki do przyrody jest widoczne na wszystkich kartach powieści: podoba jej się piękny, dziki, naturalny las, gardzi natomiast ogrodem, który został zaprojektowany i dopracowany przez człowieka (Na wszystkich roślinach ogrodu Hrabiego widać było macochy rękę ), przez co nie może równać się z lasem, bytem idealnym, stworzonym przez naturę.
Marysia krytykuje także plotkarstwo, gdyż nie jest niczym użytecznym, a jedynie przynosi szkodę i potwierdza nieprawdę, nie podoba jej się granie w karty, ponieważ to strata czasu i głupie zajęcie, proponuje zamiast tego sztandarową lekturę Krasickiego, Pana Podstolego, w której zaprezentowany jest wzorowy bohater- ktoś, kogo powinniśmy naśladować. Ostro krytykuje zachowanie dam modnych, ciągotki do obcych wzorów. Co istotne, Hrabia podziela jej zdanie, zachowuje przy tym postawę cyniczną, e. g. Czymże się zaprzątają twoje damy modne?- niczym, toż samo robią po wszystkich domach, co robiły u ciebie. W domu swoim nudzą sobą, dlatego rzucają to więzienie i szukają gdzie indziej dla siebie rozrywki. To samo mówi o książkach, podręcznikach, które czyta się na salonach: Są to książki (…), które nas uczą jak mamy być oszustami, jak mamy tracić czas, pieniądze i honor, a często przyprowadzają nas do tego, iż się zabijamy.
Krajewski dokonuje znakomitego rezonansu wśród społeczeństwa polskiego. Podolanka zawiera wiele prawd o naszych głównych narodowych wadach. Nie chodzi tu o najczęściej wymieniane pijaństwo i kłótliwość, ale właśnie pociąg do obcych wzorów. Krajewski dość dobrze wyśmiał nasze zapędy, nie unikając ironicznych przytyków i ciętego języka: Podczas bytności mojej w Paryżu najmodniejszy był kolor pchły, po którym wkrótce nastąpił kolor pchły w połogu, niedługo potem łajno gęsie podobało się całemu narodowi, a od Francuzów i nam się Polakom dostało. Zarzucono łajno gęsie, jak nastało błoto paryskie. Po nim kaka delfina zdobiła najmodniejsze damy… Są to słowa jednego z młodych paniczów, starających się o względy Marysi. Ta, wychowana przez naturę i kierująca się w życiu sercem, potrafi odróżnić zachowania dobre od złych. Mowy mężczyzn są dla niej sztuczne, wykreowane, pozowane. Nie wpisują się w jej schemat życia.

]]> http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/19/podolanki-a-sprawy-zywieniowe/feed/ 0 Wprowadzenie Marysi w życie społeczne http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/17/wprowadzenie-marysi-w-zycie-spoleczne/ http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/17/wprowadzenie-marysi-w-zycie-spoleczne/#comments Sun, 17 Jul 2011 19:08:20 +0000 admin http://dymitrkrajewski.g-web.pl/?p=16 Kolejnym etapem jest wprowadzenie Marysi w życie społeczne. wsi. Najpierw zauważa inwalidów, ludzi chorych. Nie rozumie, dlaczego nie mogą sami sobie wziąć chleba, który przecież obroni ich przed smrodem, jedyne, co można im dać, to jałmużna. Wówczas Hrabia wytłumaczył jej prawa rządzące światem. Dał mi poznać Hrabia początki ustanowienia społeczeństwa ludzkiego, ubezpieczenie własności każdego przez prawa, które pod utratą życia przykazują nie brać nic nikomu i swoim się kontentować majątkiem.- Któż te prawa stanowił- spytałam go się?- My sami ludzie- odpowiedział mi- dla spokojności naszej Początki nierówności między ludźmi mają swoje źródła w pojęciu własności. Mówi o tym bardzo dokładnie Rousseau w swojej rozprawie: Ten, kto pierwszy ogrodził kawałek ziemi, powiedział <<to moje>> i znalazła ludzi dość naiwnych, by mu wierzyć, był prawdziwym założycielem społeczeństwa. Iluż to zbrodni, wojen i grozy byłby rodzajowi ludzkiemu oszczędził ten, kto by kołki wyrwał lub rów zasypał i zawołał do otoczenia: <<Uwaga! Nie słuchajcie tego oszusta; będziecie zgubieni, gdy zapomnicie, że płody należą do wszystkich, a ziemia do nikogo!>> Najwidoczniej jednak zaszły sprawy już wtedy tak daleko, że dawny stan rzeczy nie mógł trwać dłużej; owo bowiem pojęcie własności, zależne od wielu wcześniejszych, które mogły powstać tylko stopniowo, nie zrodziło się w umyśle ludzkim z dnia na dzień: niemało trzeba było uczynić postępów, niemało zdobyć wiedzy i różnych sprawności, przekazując i pomnażając z wieku na wiek, nim dla stanu natury mógł nadjeść ten jego kres ostateczny.
Własność wiąże się także z pojęciem pieniądza, ekonomią, która również zostaje skrytykowana przez narratorkę powieści Krajewskiego: wniosłam sobie, iż pieniądze były nieszczęściem ludzkim.
Stan natury jest bliski Podolance; wychowana bez poznania praw, reguł, które zostały ustalone przez ludzi, teraz nie może sobie poradzić z najprostszymi procesami zachodzącymi w społeczeństwie. Błogosławiony stan życia w zgodzie z naturą zostaje brutalnie przytłumiony przez cywilizacyjne, kulturowe osiągnięcia ludzi. Na tym przykładzie widzimy, jak bardzo naturalizm pedagogiczny nie ma racji bycia we współczesnym środowisku. Na zmiany proponowane przez Rousseau jest po prostu za późno.
Podolanka widzi także ślepca grającego na lirze, żebrzącego o jałmużnę. Dziwi ją takie zachowanie: Dlaczego ten człowiek (…) nie mając oczu gra na lirze? Czyliż kontent jest z tego, że nic nie widzi i woli być ślepym niż używać oczu? (..) Gra dlatego, aby nas pobudził do litości. O istotnej roli litości mówił także Rousseau. Twierdził, że z niej wypływają wszystkie cnoty społeczne, takie jak: wspaniałomyślność, przebaczenie, uczucie ludzkości, życzliwość i przyjaźń. Nazywa je uczuciem praludzkim, które od zawsze towarzyszyło człowiekowi, zatem człowiekowi dzikiemu także. Rzecz to więc pewna, że litość jest uczuciem naturalnym; w każdej jednostce łagodzi ona samolubstwo i przez to przyczynia się do wzajemnego podtrzymywania gatunku . Istotne jest to, że poczucie litości w ludziach pozostało mimo wszelkich zmian dziejowych, obyczajowych, kulturowych, etc.

]]> http://dymitrkrajewski.g-web.pl/2011/07/17/wprowadzenie-marysi-w-zycie-spoleczne/feed/ 0